Beurtvaart: gebied van groot en klein
door Bert Felix
12 JULI 2004 - APELDOORN - Het gebied rond de Beurtvaartstraat. Het is al lang een gebied van grote en kleine gebouwen en dat moet ook maar zo blijven. Dat is de rode draad in de cultuur - historische analyse, die de gemeente van het stadsdeel tussen Deventerstraat, Stationsstraat, Kanaalstraat - Noord en Kanaal - Noord heeft gemaakt. Wel moeten klein en groot met wederzijds respect op elkaar worden afgestemd.
Het vroegere Apeldoorn met alleen de Grift zal er wel nooit meer terug keren. Maar de afwisseling tussen grote gebouwen zoals dat van het huidige slaaphuis, het kantongerecht, de villa‘s aan de Deventerstraat, het Nuon-gebouw en de intiemere bebouwing van de Griftstraat, de Beurtvaartstraat en de Wiepkingstraat heeft ook haar charme.
Bovendien is die afwisseling het gevolg van de ontwikkeling van de bedrijvigheid in het gebied, die vooral op gang kwam met de opening van het zuidelijke deel van het kanaal in 1866 en de bouw van de gasfabriek drie jaar daarvoor. Nieuwe ontwikkelingen moeten rekening houden met die afwisseling, luidt het advies in de analyse, die is opgesteld door Dianna Beaufort van de afdeling Bouwtoezicht en Monumenten van de gemeente.
Een voorbeeld van die visie is het huidige slaaphuis aan de Stationsstraat, dat eertijds is gebouwd als kantoor van de gasfabriek, die zich op het achterterrein uitstrekte tot het kanaal en de Deventerstraat, waar nu het Nuon-gebouw staat. Na het vertrek van het slaaphuis gaat de gemeente op zoek naar een andere functie voor het gebouw. Aan de achterkant kan nieuwbouw komen.
Volgens Beaufort is het gebouw ook van belang door de karakteristieke hoek die het vormt met wat nu de Beurtvaartstraat heet. Op het achterterrein moeten geen echte straten komen, maar meer een half-openbaar gebied dat door woningen wordt ingenomen, zoals eertijds de gasfabriek ook telkens op tamelijk willekeurige wijze zijn vleugels in het gebied uitsloeg.
PAKHUIS
Het oudste gebouw in het gebied is de voormalige havenmeesterswoning op de
hoek van de Deventerstraat en Kanaal-Noord. Het pand staat op het punt om te
worden opgeknapt. Volgens Beaufort vormt het samen met het café De Oude Haven
en het pakhuis daarnaast een markant groepje woningen, dat sterk verwijst naar
de geschiedenis van het gebied.
Het belang van het havenmeestershuis kan worden vergroot, door nieuwbouw op de plek van de voormalige winkel van Hobo HiFi achter de rooilijn te zetten. Op die manier wordt het havenmeesterhuis meer een hoekpand en komt het gebouw beter tot zijn recht, luidt de aanbeveling.
In de analyse staat ook een vergeefs pleidooi om het pand van Veldkamp Interieurs op de hoek Kanaalstraat/ Stationsstraat voor sloop te behoeden. De bouw van vervangende nieuwbouw gaat binnenkort van start. Volgens Beaufort gaat het om een van de laatste villa‘s aan de Stationsstraat. Hogere nieuwbouw verstoort het evenwicht in de straat, aldus de analyse.
Voor de omgeving van de Rover-garage aan de Kanaalstraat-Noord is het uit cultuur-historisch oogpunt verstandig te kiezen voor wat losse nieuwbouwblokken. Die losse blokken zijn kenmerkend voor de Stationsstraat en het doorzetten van die traditie in Kanaalstraat-Noord versterkt de verbinding tussen Stationsstraat en het kanaal, luidt het advies.
Essentieel in het gebied is de terugkeer van de Grift. Het tracé van het beekje, dat nu in een buis onder de grond is weggestopt, loopt door de Beurtvaartstraat. Die straat is, oorspronkelijk als pad langs het water, een belangrijke verbindingsroute. Indertijd tussen Arnhem, Apeldoorn en Zwolle, tegenwoordig voor fietsers.
BIJZONDER
Om recht te doen aan de geschiedenis van het gebied, zou het plein voor het oude
gasfabriekkantoor, tevens het begin van de Beurtvaartstraat, opnieuw moeten
worden ingericht met bijzonder straatmeubilair en een zichtbaar niveauverschil
tussen waterloop en plein. Op de kruising van de Grift met de Stationsstraat
moeten eigentijdse brughekken het tracé van de Grift duidelijk herkenbaar
maken.
Aan de kanaalzijde is er ook werk aan de winkel, zo blijkt. Daar doen de huidige weg en berm geen recht aan het oorspronkelijke gebruik van het gebied, namelijk dat van een kade. Weliswaar hebben de flatjes uit de jaren tachtig geen voortuinen, zoals de pakhuizen en fabrieken dat eertijds ook niet hadden, maar van een kade is in de verste verte nog geen sprake.
Volgens Beaufort moet de vroegere kade de leidraad zijn bij een herinrichting van de straat. Voorbijgangers zouden vrij langs het water moeten kunnen wandelen, terwijl momenteel de nadruk ligt op verkeer.
De cultuur-historische analyse speelt de komende tijd een belangrijke rol bij het opstellen van een stedebouwkundig plan voor vernieuwingen in het gebied. Daarmee moet het eigen karakter van Apeldoorn worden versterkt, ten koste van nieuwbouw die overal in Nederland had kunnen staan.
Bron: De Stentor - Apeldoornse Courant, 12 juli 2004